तस्बिरले तपाईंलाई विचलित पार्न सक्छ !

काठमाडौं । हामीले सानैदेखि सुन्दै आएका छौँ प्रतिक्षाको फल मीठो हुन्छ । तर, समयका लर्कनहरूले सिकाउँछन्, कतिपय पर्खाइहरु रमाइलो हुँदैनन्; कहिलेकाहीँ ती अनन्त भुमरी बन्न पुग्छन्, जसले मनका घडीहरू समेत थामेर राखिदिन्छन् । फर्कने आशामा बिछोडिएका कदमको धुन सुन्दै बस्छन् पर्खनेहरू दिनरात । जाडो-गर्मी, घाम -छायासँगै एकचोटि भेट्ने मिठास सम्हाल्दै।

आशाले बुनिएका ती सपनामा प्रेम छ, भरोसा छ र ढोकामा ‘अब त आयो होला’ भन्ने न्याउरो उज्यालो पनि । तर विडम्बना, सबै यात्राहरू घर फर्कंदैनन्। केही बाटाहरू अन्धकारमै हराएर कहिल्यै नफर्कने कथा बन्छन् । र, अनन्त पर्खाइ मृत्युको मौनतामा रूपान्तरित हुन्छन् |

हाम्रो समाजमा यस्ता कथा धेरै छन् । घर र परिवारका आशा बोकेर बिदा भएका श्रीमानहरु, रोजगारी र भविष्यको खोजीमा शहर या विदेश पलायन भएका छोराहरु, दैनिक संघर्ष र गरिबीको दबाबसँग जुध्दै आँगन छोडेका युवा अनि सामाजिक नियम र पारिवारिक नियन्त्रणको सीमा भत्काएर प्रेम वा स्वतन्त्रताको खोजीमा हराइएका युवतीहरु।

यी सबै हराइएका वा पहिचान नखुलेका व्यक्तिहरू केवल व्यक्तिगत पीडाका पात्र होइनन्, यी कथा नेपाली समाजमा असुरक्षा, असमानता, र परिवार तथा समुदायका प्रतीक्षालाई उजागर गर्ने दर्पण हुन्।

यस्तै नियतिले डोर्‍याएर घर नफर्केका मानिसहरू, भेटिएर पनि आफ्नै पहिचान गुमाएका शवहरू अनि आफ्नै घरको आँगनमा अझै नझरेका पीडादायी छायाहरूको कथा पढ्दा कसको मन रुँदैन ?

सन्देश तामाङ ६ वर्षीय बालक हुन् । मंसिर २ गते बिहान ललितपुरको कुसुन्ती-१३ बाट सामान्य दिनझैँ उनले स्कुलको बाटो समाते । तर त्यो दिन सामान्य रहेन । उनको उपस्थितिले भरिनुपर्ने कक्षा खाली कुर्सीमा बदलियो | सिन्धुपाल्चोक स्थायी घर भई र कुसुन्तीमा परिवारसँग बसोबास गरिरहेका सन्देश आफ्नो पातलो शरीर, थेप्चो नाक र सेतो टिसर्टका कारण सबैलाई चिन्न सजिलो बालक थिए, तर हराएर उनी अचानक पहिचानविहीन बनेका छन् । न कसैसँग कुनै झगडा, न घरमा कुनै असामान्य अवस्था, कापी-पेन्सिलको खुसी लिएर हिँडेको बिहान अचानक अन्धकारमा हरायो ।

परिवारका सदस्य, विशेषगरी ठुलोबुबा हर्कबहादुर तामाङ, ५ मंसिरमा उजुरी बोकेर “सन्देश कतै काठमाडौँ उपत्यकाभित्र वा बाहिर पुगेको हुन सक्छ” भन्दै प्रहरी समक्ष गुहार माग्न पुगे । एउटा बालक स्कुल जाने बाटोमै कसरी हराउन सक्छ ? उनी निरुत्तरित छन् ।

मकवानपुरको इन्द्रसरोवर गाउँपालिका-७ का स्थायी बासिन्दा ३९ वर्षीय दोर्जे तामाङ ०८२ असोज २० गते ललितपुरको खोकना दोबाटोबाट बेपत्ता भए । मानसिक अवस्था कमजोर भएकाले आफूखुशी घर छाडेको बताइएका दोर्जेसँग न मोबाइल थियो, न कुनै व्यक्तिगत कागजात । विदेशी नागरिकता भएकाले राज्यको अभिलेखमा पनि उनको कुनै ठोस चिन्ह खोज्न सकिएन। स्नातकोत्तर अध्ययन गरेका तर स्थिर पेसा नभएका उनी ललितपुरमा अस्थायी रूपमा बसिरहेका थिए । मानसिक अस्थिरताले उनलाई यतिबेला आफूभित्रकै कुण्ठामा हराइदिएको जस्तो भयो। त्यही दिन भतिज पावल गोम्देनले उजुरी गर्दै उपत्यका भित्र-बाहिर कतै भए पनि भेटाइदिन प्रहरीसँग आग्रह गरे ।

सुनसरीको बराह नगरपालिका-८, शुक्रबारे टोलकी स्थायी बासिन्दा २८ वर्षीया रेनुका थापा ०८२ असोज २७ गते घरबाट आफुखुसी ‘कामका लागि भारत जान्छु’ भनेर निस्किइन् । ५ फिट उचाइ, पातलो शरीर, कालो आँखा र कालो कपाल भएकी उनी परिवारसँगै बस्दै आएकी थिइन्- तर घरपरिवारको सुरक्षा र अपेक्षाबीचको घेराले उनलाई अल्झायो । कुनै व्यक्तिगत सामान र स्पष्ट पहिचान नहुँदा उनका पाइलाहरू अनिश्चितताको आकाशमा हराएका छन्।

संखुवासभाको सिलिचोङ्ग गाउँपालिका-२, दाङ्खिला टोलका २८ वर्षीय सुवास राई ०७७ जेठ २१ गते संखुवाखोलामा माछा मार्ने क्रममा हराए। नीलो-कालो मिक्स जिन्स र भेष्ट लगाएका , हरियो-कालो झोला बोकेका उनी अहिलेसम्म भेटिएका छैनन् । ५ फिट ६ इन्च उचाइ, मझौला शरीर, कालो आँखा र कपाल भएका सुवास बेपत्ता हुनु केवल परिवारका लागि होइन, गाउँ समाजका लागि पनि स्तब्धतापूर्ण घटना बन्यो। बुबा भीमप्रसाद राईले प्रहरीमा उजुरी दिंदै खोजतलासी थाले । तर खोला र घना जंगलको मौनता परिवारको आशा र चिन्ताको बीचमा घुमिरहेको छ।

पर्वतको मोदी गाउँपालिका-५ का स्थायी बासिन्दा ४०-४३ वर्षका लालु प्रसाद भ्वाजी ०७७ माघ २ गते पोखरा, पृथ्विचोकबाट अचानक गायब भए। उनी सामान्य दिनको झगडा र व्यक्तिगत तनावको बोझ लिएर घरबाट निस्किएका थिए। मादक पदार्थको सेवनसँग सम्बन्धित विवादले उनको कदम अनिश्चित दिशातर्फ मोड्यो । ओठमा पुरानो घाउ र अगाडिका दाँत बाहिर निस्किएका उनी भौतिक रुपमा सजिलै चिनिन सकिने भए पनि कतै भेटिएका छैनन् । श्रीमती सरस्वती खत्रीले उजुरी दिँदै पोखरा र बुटबल आसपास खोजतलासी सुरु गरिन् तर कतै फेला परेनन् ।

सिन्धुलीकी स्थायी बासिन्दा १९ वर्षीया चन्द्र माया तामाङ ०७७ असोज १६ गते कमलामाई नगरपालिका, माझिटारबाट हराइन्। मध्यम शारीरिक बनावट, कालो आँखा र कपाल भएकी उनी हरियो कुर्ता, रातो सुरवाल र फित्ता भएको चप्पलमा थिइन्। आफन्तका अनुसार उनी प्रेम सम्बन्धका कारण घरबाट निस्किएकी थिइन्। श्रीमानले ०७७ असोज १७ देखि उनको खोजी सुरु गरे, तर हरेक दिनको पर्खाइमा आशा र पीडा मिश्रित छ।

बेबारिसे शवको बेग्लै कथा

हराएका व्यक्तिहरूको पीडा त छँदैछ, तर त्यस्ता केही कहानीहरू पनि छन्, जसले आफ्नै अस्तित्वको सीमालाई नाघेर आफूलाई भेटाउन सकेनन्। बेवारिसे छोडिएका यी निर्दोष जीवहरू घरको आँगनमा फर्कन नपाई, कतै सुनसान ठाउँमा, अनाम भएर अस्ताएका छन्। उनीहरूको मौन अस्तित्व परिवारको अधुरो आशा र समाजको संवेदनशीलताप्रति आँसु झार्ने कथा हो।

आउनुहोस्, पढौँ ती जीवनका कहानीहरू, जसलाई अस्ताउन छोडिएको थियो, र जसले कहिल्यै फर्केर फर्किन पाएनन् ।

कर्णाली नदीको किनारमा झुँगला गाउँको हावामा हरियो पत्थर चम्किएको सिक्रिर झल्किएझैँ, एक अनाम युवतीको शरीर वेवारिसे अवस्थामा फेला पर्यो। २२-२५ वर्षकी उनी केवल एक नाम नभएको अस्तित्व मात्र थिइनन् ।

घाँटीमा बाँधिएको सानो लकेटजस्तो धातु र चम्किलो पत्थरमा उनको व्यक्तिगत कथा, सपना र भविष्यका पाइलाहरू मौन बनेका थिए । पहिचान नभए पनि उनको अनुपस्थितिले समाजलाई आघात दिएको छ । महिला हिंसा, बेरोजगारी, आर्थिक असमानता, गाउँ-शहरबीचको दूरी अनि जोखिम, यी सबै सामाजिक संरचनाको अस्थिर पक्षलाई यसले देखाउँछ ।

नदीको बहावमा मिसिएको युवतीको शरीर, समाजका आँखामा प्रश्न र निराशाको तरङ्ग बन्यो । प्रत्येक हराएको जीवन केवल व्यक्तिगत पीडा होइन, समग्र समाजको संवेदनशीलता,पर्खाइ र असुरक्षाको कथा पनि हो।

कञ्चनपुरको बेदकोट नगरपालिस्थित दैजीमा २५ असोज ०८२ मा एक पुरुषको शव फेला पर्‍यो । करिब ७० केजी तौलको मोटो शरीरका उनी खैरो शर्ट र नीलो जिन्स पाइन्टमा थिए तर जुत्ता र व्यक्तिगत सामान केही थिएन। शव सडेर किराले खाइरहेको अवस्थामा भेटिएकाले पहिचान, औंठाछाप र व्यक्तिगत विवरणसमेत लिन नसकिने स्थिति थियो।

कालीगण्डकीको किनारमा घोप्टो परेको, नाङ्गी र पहिचान नखुलेकी ३०-३५ वर्षकी युवतीको शवले केवल मृत्यु मात्र होइन, पीडा, असुरक्षा र मौन आवाजको कथा सुनाउँछ। ५ फुट ३ इन्च उचाइ र ६५ केजी तौलकी उनी आफ्नो जीवनका अन्तिम पाइलामा पूर्णरूपमा असहाय र कमजोर देखिएकी थिइन्। शरीरमा कपडा थिएन, छालामा निशान थिएन । यस्तो लाग्छ- जीवनले उनलाई हिंसा, सामाजिक असमानता वा कठोर परिस्थितिको सामना गर्न बाध्य बनाएको थियो।

उनको मौन अनुहार, चिसो पानीमा डुबेको शरीर, र नाङ्गोपनले समाजमा महिलाहरूले भोग्नुपर्ने अनिश्चितता, असुरक्षा र जोखिमको चित्र उभ्याउँछ । के उनी केवल आफ्नो भविष्य खोज्दै हिंडिन् ? कि कसैले उनलाई जबर्जस्ती वा अन्यायको शिकार बनायो ? प्रश्नहरू अनुत्तरित छन् । तर पीडा सबैका आँखामा स्पष्ट छ। प्रत्येक नङ्गो शरीरले चेतना जगाउँछ, हृदय भड्काउँछ, र पीडा केवल व्यक्तिमा नभएर ,समग्र समाजमा उजागर गर्छ |

काठमाडौं महानगरपालिका, गोंगबुस्थित बुटवल गेष्ट हाउसमा ०७२ साल बैशाख १२ गते एक पुरुषको शव फेला पर्‍यो । ५ फिट ८ इन्च उचाइ, कालो कपाल, माथिको अगाडि दाँत खप्टेको र दायाँ कुममा फिक्का कालो कोठी भएको उनको शरीर सेतो गन्जी र नीलो कट्टुमा थियो। शव त्रिवि शिक्षण अस्पतालको शव गृहमा राखियो । पहिचान नखुलेका कारण उनको अस्तित्वको कहानी केवल अनुमान र छायाँमात्र रह्यो।

यी पुरुष ०७२ सालको भूकम्पमा परी मृत्यु भएको अनुमान गरिएको छ । तर पहिचान नखुल्दा उनका अन्तिम क्षणहरू के कस्तो पीडादायी थिए, कोसँग थिए र कसरी जीवनबाट बिदा भए, यी प्रश्नहरूले मौन पीडा र संवेदनशीलता उत्पन्न गर्छ । उनी केवल एक संख्या वा शव मात्र होइन; विपद्का समयमा जीवन र मृत्युबीचको संवेदनशील र असुरक्षित अवस्थाको प्रतीक पनि हुन् |

ललितपुर महानगरपालिका, बालकुमारीको वार्ड नं ७ मा ०८० साल कार्तिक ५ गते नवजात शिशुको शव भेटियो । मास पूरा भएर जन्मिएकी १ फिट ६ इन्च उचाइ, ४ केजीकी शिशु । शायद उनले आफ्नो अस्तित्वमा अनन्त सम्भावनाहरुसँग उज्यालो जीवनको सपना बोकेकी थिइन्। उनको शरीर बैजनी रङको फुलबुट्टे तन्नामा बेरेर फेला परेको थियो । नवजात शिशुको यो मृत्यु समाजको चेतावनी हो- जहाँ स्वास्थ्य सेवा, मातृ-शिशु सुरक्षा, आर्थिक असमानता, र परिवारिक संरचनामा कमजोरीले असहाय जीवनलाई संरक्षण गर्न नसक्ने अवस्था देखा पर्छ। प्रत्येक मृत्युलाई मात्र तथ्याङ्कमा राख्दा मानवता र संवेदनशीलता हराउँछ, तर यस शिशुको मौन अस्तित्वले हामीलाई चेतावनी दिन्छ- समाजले आफ्ना सबै बच्चाहरूको सुरक्षामा अझ संवेदनशील र जिम्मेवार हुनुपर्छ।

यी सबै घटना नेपाल प्रहरीको वेबसाइटबाट संकलन गरिएका तथ्यहरूमा आधारित छन् । यी केवल व्यक्तिगत दुःखका कथाहरू मात्र होइनन्, यी समाजको कटु वास्तविकता पनि हुन्।

अपराध अनुसन्धान विभागले पहिचान नखुलेका शवहरु र हराएका मानिसहरुको विवरण वेबसाइटमा राख्दै भनेको छ- ‘यस पृष्ठमा तपाईंलाई विचलित पार्ने फोटोहरु हुन सक्छ ।’ (हेर्नुहोस् प्रहरीको वेबसाइट)

हराएका, हराएको अवस्थामा भेटिएका वा पहिचान नखुलेका मानिसहरूको पीडा, परिवारको अनन्त प्रतीक्षा र सामाजिक असुरक्षालाई उजागर गर्छ। यस पीडादायी यात्रामा परिवारहरूले वर्षौंदेखि आशा र निराशाबीच झूलिरहेका छन् । जबकि कतिपय अपराधीहरू जो यी घटनाका कारण हुन सक्छन्; समाजभित्र स्वतन्त्ररूपमा हिँडिरहेका होलान् ।

यो वास्तविकता हामीलाई सम्झाउँछ कि अपराध र असुरक्षा केवल व्यक्तिगत त्रासदीमा सीमित छैन, यसमा समाज, कानुनी व्यवस्था र सुरक्षा संरचनामा गहिरो कमजोरी छ। हरेक हराएको जीवन, हरेक पहिचान नखुलेको शव, हरेक परिवारको अनन्त पीडा हामीलाई चेताउँछ;समाजले संवेदनशील, सुरक्षित र न्यायपूर्ण वातावरण सुनिश्चित गर्न अझ दृढ कदम चाल्नुपर्छ। जबसम्म यी मौन पीडाहरूलाई मात्र तथ्याङ्कको रुपमा लिइन्छ, तबसम्म हाम्रो मानवता र सामाजिक उत्तरदायित्व अधुरो रहन्छ ।