ट्रम्पको चेतावनीपछिका १२ घण्टा र युद्ध रोक्ने १० बुँदे प्रस्ताव

काठमाडौँ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई कडा चेतावनी दिएको ठीक १२ घण्टाभित्रै इजरायल(इरान(अमेरिका द्वन्द्वमा नयाँ मोड आएको छ ।

मंगलबार साँझ अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र इरानी नेतृत्वबीच पाकिस्तानको मध्यस्थतामा दुई साताको युद्धविरामको सहमति भयो । अमेरिकाले तोकेको विनाशकारी आक्रमणको समयसीमा सकिन मात्र ९० मिनेट बाँकी रहँदा यो सम्झौता भएको हो ।

ट्रम्पले ‘एउटा सिङ्गो सभ्यता एक दिनमै मेटाइदिन्छु’ भन्दै इरानलाई दिएको चेतावनीपछि विश्वव्यापी तनाव चरम सीमामा पुगेको थियो । ठूलो युद्धको खतरा बढिरहेको बेला पाकिस्तानको तीव्र कूटनीतिक प्रयासले अन्तिम घडीमा यो सहमति जुटाएको हो । यसले पछिल्ला हप्ताहरूमा चर्किंदै गएको द्वन्द्वलाई अस्थायी रूपमा रोकेको छ ।

सम्झौताअनुसार अमेरिका र इजरायलले इरानमाथिका आक्रमण रोक्नेछन् भने इरानले होर्मुज जलमार्ग तत्काल खुला गर्ने र जहाजहरूलाई पूर्ण सुरक्षित आवतजावत गराउने प्रतिबद्धता जनाएको छ । विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल ओसारपोसार हुने यो महत्वपूर्ण जलमार्ग इरानी सैन्य समन्वयमै खुल्ने भएको छ ।

सम्झौता भएको केही घण्टामै ट्रम्पले ट्रुथ सोसलमा लेखे, “यो विश्व शान्तिका लागि ठूलो दिन हो । इरानले होर्मुज जलमार्ग पूर्ण सुरक्षित रूपमा खोल्नेछ ।’

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले भनेका छन्‌, “हामीले आक्रामकहरूलाई वार्ताको टेबलमा ल्याउन बाध्य बनाएका छौँ र हाम्रो क्षेत्रीय जलसीमामाथि पूर्ण सार्वभौमिकता कायम राखेका छौँ ।”

यो सहमतिमा पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज शरीफ र सेनाप्रमुख फील्ड मार्शल आसिम मुनीरको मुख्य भूमिका रहेको छ । ट्रम्पको चेतावनीपछि उनीहरूले अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स र इरानी अधिकारीहरूसँग निरन्तर फोन वार्ता गरे । पाकिस्तानले आफ्नो दुबै देशसँगको राम्रो सम्बन्धको सेतु बनाएर मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गरेको हो ।

भित्री छलफलमा इरानले १० बुँदे शान्ति प्रस्ताव पनि अघि सारेको छ । अमेरिकी अधिकारीहरूले यसलाई वार्ताको काम लाग्ने आधार भनेका छन् ।

प्रस्तावका मुख्य बुँदाहरू यस्ता छन् :

१. इरानमाथिको युद्धको स्थायी र बिना सर्त अन्त्य, भविष्यमा अमेरिका वा इजरायलबाट कुनै आक्रमण नहुने बाचा ।
२. इरानका क्षेत्रीय सहयोगीहरू ९इराक, लेबनानको हिज्बुल्लाह, यमन० विरुद्धका सबै आक्रमण रोक्ने ।
३. पूरै मध्यपूर्व क्षेत्रमा द्वन्द्वको पूर्ण अन्त्य ।
४. इरानी सैन्य समन्वयमा होर्मुज जलमार्ग पुनः खोल्ने ।
५. जलमार्गमा सुरक्षित नौचालनका लागि नियमित प्रोटोकल, इरानले ट्रान्जिट नियम नियन्त्रण गर्ने र केही अवस्थामा जहाजबाट शुल्क असुल्ने अधिकार ९प्रति जहाज करिब २० लाख डलर, ओमानसँग बाँडेर पुनर्निर्माणमा प्रयोग गर्ने० ।
६. अमेरिकाका सबै प्रकारका प्रतिबन्ध पूर्ण रूपमा हटाउने ।
७. विदेशमा अड्किएका इरानी सम्पत्ति तत्काल फिर्ता गर्ने ।
८. मध्यपूर्वका सबै अमेरिकी सैन्य अड्डाबाट अमेरिकी फौज पूर्ण फिर्ता ।
९. युद्धले पुर्‍याएको क्षतिको क्षतिपूर्ति वा समतुल्य पुनर्निर्माण सहायता ।
१०. संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्को प्रस्तावमार्फत अन्तर्राष्ट्रिय ग्यारेन्टी, इरानलाई नागरिक प्रयोजनका लागि यूरेनियम संवर्धनको अधिकार स्वीकार गर्दै आणविक हतियार नबनाउने प्रतिबद्धता ।

घोषित दुई साताको युद्धविराम भने साँघुरो छ । यसमा मुख्य रूपमा इरानले जलमार्ग सुरक्षित बनाउने र अमेरिकाले आक्रमण रोक्ने कुरा मात्र समेटिएको छ । बाँकी ठूला मुद्दाहरूमा आगामी वार्ताबाट समाधान खोजिने भन्ने छ ।

यसबीच इजरायलले यो सहमति लेबनानमा लागू नहुने स्पष्ट पारेको छ । प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुका अनुसार हिज्बुल्लाहविरुद्धको कारबाही जारी रहनेछ ।

ट्रम्पको चेतावनीपछि मात्र १२ घण्टाभित्रै भएको यो सहमतिले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ठूलो राहत दिएको छ । तेलको मूल्य एकाएक घटेको छ ।

पाकिस्तानले दुवै पक्षलाई इस्लामाबादमा औपचारिक वार्ताका लागि निम्तो दिएको छ । आगामी शुक्रबार हुने बैठकमा अमेरिकी टोलीको नेतृत्व उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । यो दुई साताको समयावधिमा इरानको १० बुँदे प्रस्ताव र अमेरिकाको प्रतिप्रस्तावबीच सहमति जुटाउने प्रयास हुनेछ ।

के यो युद्धविराम स्थायी शान्तिको सुरुवात बन्छ कि फेरि अर्को संकटको अस्थायी ब्रेक मात्र ? अब इस्लामाबादमा हुने वार्ताले नै यसको जवाफ दिनेछ ।

विश्व अर्थतन्त्र, ऊर्जा बजार र मध्यपूर्वको शान्ति सबैको भविष्य अहिले यही वार्तामा अडिएको छ ।