टेस्लाको ‘अटो ड्राइभ मोड’ले निम्त्याएको दुर्घटना : मृतक परिवार अदालतमा, कारबाही कसलाई गर्ने ?

काठमाडौँ । प्रविधिको विकाससँगै सवारी साधन क्षेत्रमा पनि नयाँ-नयाँ वैज्ञानिक प्रविधिको प्रयोग तीव्र रूपमा बढिरहेको छ । आज नेपाललगायत विश्वका विभिन्न मुलुकमा गाडीहरूमा स्वचालित (automated) प्रणाली जडान गर्ने अभ्यास विस्तार हुँदै गएको छ । प्रविधिले यति ठूलो फड्को मारिसकेको छ कि चालकले सिधै नियन्त्रण नगरीकनै गाडी आफैँ सञ्चालन हुने प्रवृत्तिसमेत विकास भइसकेको छ ।

तर यही प्रविधिगत विकाससँगै नयाँ चुनौतीहरू पनि देखिन थालेका छन् । यदि स्वचालित प्रणालीयुक्त गाडीमा कुनै प्राविधिक त्रुटि भएर दुर्घटना हुन्छ भने त्यसको जिम्मेवारी कसले लिने? चालकले, उत्पादक कम्पनीले कि सफ्टवेयरले? यही प्रश्नलाई फेरि एकपटक चर्चामा ल्याउने एउटा घटना अमेरिकाको टेक्सासमा एक परिवारसँग घटेको छ ।

अमेरिकाको टेक्सासमा स्वचालित ड्राइभिङ सहायक प्रणाली प्रयोग भइरहेको टेस्ला मोडेल ३ गाडी एक घरमा ठोक्किँदा मृत्यु भएकी महिलाको परिवारले कम्पनीविरुद्ध मुद्दा दायर गरेको छ ।

गत साता भएको उक्त दुर्घटनामा ७६ वर्षीया मार्था अविलाको मृत्यु भएपछि उनका परिवारले टेस्लामाथि त्रुटीपूर्ण मृत्यु (wrongful death) सम्बन्धी दाबी गर्दै कानुनी प्रक्रिया अघि बढाएका हुन् । मंगलबार दर्ता गरिएको उजुरीमा परिवारले टेस्ला आफ्ना अटोपाइलट (Autopilot) र फुल सेल्फ-ड्राइभिङ (Full Self-Driving) प्रणालीमा रहेको भनिएको सम्भावित त्रुटि तथा जोखिमबारे चालकहरूलाई पर्याप्त रूपमा सचेत गराउन असफल भएको आरोप लगाएको छ ।

इलन मस्क नेतृत्वको कम्पनीलाई दुर्घटनाको जिम्मेवार मानिनुपर्ने परिवारको दाबी छ ।

जाहेरी अनुसार मृतक मार्था अविलाकी छोरी जेनिफर बार्बर र ज्वाइँ जस्टिन बार्बरले दुर्घटनाअघि गाडी चालक माइकल बटलरले अटोपाइलट प्रणाली सक्रिय गरेको जानकारी प्रहरीलाई दिएको बताएका छन् ।

उनीहरूका अनुसार जुन १९ मा अमेरिकाको टेक्सासस्थित क्याटी क्षेत्रमा बटलरले चलाइरहेको टेस्ला मोडेल ३ अचानक अविलाको घरको अगाडिको भाग भत्काउँदै घरभित्र प्रवेश गरेको थियो । दुर्घटनामा गाडीले अविलालाई च्यापेपछि उनी गम्भीर घाइते भएकी थिइन् र उपचारका क्रममा नजिकैको अस्पतालमा उनको मृत्यु भएको उजुरीमा उल्लेख छ ।

स्थानीय सञ्चारमाध्यम KHOU ले प्राप्त गरेको भिडियोमा गाडी उच्च गतिमा घरअगाडिको लन पार गर्दै सिधै घरको अगाडिको कोठामा ठोक्किएको देखिएको जनाइएको छ ।

दुर्घटनापछि चालक माइकल बटलरले ह्यारिस काउन्टी शेरिफ कार्यालयलाई घटनाको समयमा आफूले गाडीको स्वचालित ड्राइभिङ प्रविधि प्रयोग गरिरहेको बताएका थिए । अनुसन्धान अधिकारीहरूका अनुसार दुर्घटनाको समयमा उनी मदिरा वा अन्य नशालु पदार्थको प्रभावमा थिएनन् र हाल अनुसन्धानमा सहयोग गरिरहेका छन् ।

मृतकका परिवारले दायर गरेको मुद्दामा चालक बटलरलाई पनि प्रतिवादी बनाइएको छ । यद्यपि उनको तर्फबाट कानुनी प्रतिनिधित्व भइरहेको छ वा छैन भन्ने स्पष्ट भएको छैन ।

घटनापछि विश्वकै धनी व्यक्तिमध्येका एक तथा टेस्लाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत इलन मस्कले सामाजिक सञ्जाल एक्समा प्रतिक्रिया दिँदै लेखेका छन्, ‘Full Self-Driving (FSD) प्रणालीले आवासीय क्षेत्रमा बिस्तारै गाडी चलाउँछ, तर यो दुर्घटना भने उच्च गतिमा भएको देखिन्छ ।’

त्यसको जवाफमा टेस्लाका एआई सफ्टवेयर उपाध्यक्ष अशोक एलुस्वामीले चालकले दुर्घटनाअघि एक्सेलेटर पूर्ण रूपमा थिचेर स्वचालित प्रणालीको नियन्त्रणलाई म्यानुअल रूपमा निष्क्रिय बनाएको दाबी गरेका छन् ।

टेक्सासको राज्य अदालतमा दायर गरिएको मुद्दामा परिवारले १० लाख अमेरिकी डलरभन्दा बढी क्षतिपूर्तिसहित अतिरिक्त दण्डात्मक क्षतिपूर्ति पनि माग गरेको छ । उजुरीमा टेस्लाले “गम्भीर शारीरिक क्षतिको स्पष्ट जोखिमप्रति लापरवाहीपूर्ण बेवास्ता” गरेको आरोप लगाइएको छ ।

यस घटनाको अनुसन्धान अमेरिकाको राष्ट्रिय राजमार्ग यातायात सुरक्षा प्रशासनले गरिरहेको छ । उक्त निकायले सन् २०१६ यता टेस्लाका उन्नत चालक-सहायता प्रणालीसँग सम्बन्धित करिब ५० वटा विशेष दुर्घटना अनुसन्धान अघि बढाइसकेको छ, जसमा करिब दुई दर्जन मृत्युका घटना जोडिएका छन् ।

यसैबीच मार्च महिनामा NHTSA ले Full Self-Driving प्रणाली जडान भएका करिब ३२ लाख टेस्ला गाडीमाथि अनुसन्धान थप कडा बनाएको थियो । कम दृश्यता भएका अवस्थामा प्रणालीले चालकलाई पर्याप्त रूपमा सचेत नगराउन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको थियो । यसअघि सन् २०२३ मा पनि टेस्लाले अमेरिकामा रहेका झण्डै २० लाख विद्युतीय सवारीसाधन फिर्ता बोलाएर अटोपाइलट प्रयोग गर्दा चालकको ध्यान सुनिश्चित गर्ने सुधार गरेको थियो ।

टेस्लाले भने आफ्नो अटोपाइलट प्रणालीले गाडीलाई लेनभित्र मोड्ने, गति नियन्त्रण गर्ने र ब्रेक लगाउने काम गर्ने भए पनि चालक सधैं पूर्ण रूपमा सतर्क रहनुपर्ने र स्टेयरिङ नियन्त्रणमा राख्नुपर्ने बताउँदै आएको छ ।

यो घटना त्यस्तो समयमा सार्वजनिक भएको हो, जतिबेला टेस्लाले अमेरिकाका विभिन्न शहरमा स्वचालित सफ्टवेयरमा आधारित ‘रोबोट्याक्सी’ सेवा विस्तार गरिरहेको छ र भविष्यमा आफ्ना ग्राहकका गाडीलाई पनि यही प्रणालीमार्फत नेटवर्कमा जोड्ने योजना अघि बढाइरहेको छ ।