अमेरिकामा प्रतिबन्धबाट यसरी जोगियो टिकटक

काठमाडौँ । टिकटकले अमेरिकी बजारमा आफ्नो अस्तित्व कायम राख्न बिहीबार महत्वपूर्ण कदम चालेको छ । चिनियाँ कम्पनी बाइटडान्सबाट आंशिक रूपमा अलग भई नयाँ स्वामित्व संरचना घोषणा गर्दै टिकटकले वर्षौँ यताको कानूनी तथा राजनीतिक विवाद अन्त्य गरेको हो ।

यो सम्झौता केवल व्यापारिक समझदारी मात्र होइन, बरु राष्ट्रिय सुरक्षा, डिजिटल सार्वभौमिकता र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको टकरावमा आएको ठूलो मोड हो ।

सन् २०२४ मा अमेरिकाको कांग्रेसले पारित गरेको विशेष कानूनले बाइटडान्सलाई टिकटकको अमेरिकी कारोबारबाट बहुमत नियन्त्रण छोड्न बाध्य बनाएको थियो । समयसीमाभित्र अलग नभए अमेरिकाभर टिकटक प्रतिबन्धित हुने प्रावधानसहित आएको उक्त कानूनलाई सर्वोच्च अदालतले समेत सदर गरेको थियो ।

नयाँ सम्झौताअनुसार टिकटकको अमेरिकी संस्करण (TikTok USDS Joint Venture) मा गैर-चिनियाँ लगानीकर्ताको हिस्सा ८०.१ प्रतिशत पुगेको छ । ओराकल, सिल्भर लेक र एमजिएक्स (MGX) जस्ता ठूला लगानीकर्ता प्रत्येकले १५ प्रतिशत हिस्सा लिएका छन् ।

बाइटडान्सको स्वामित्व भने १९.९ प्रतिशतमा सीमित गरिएको छ । यसबाहेक बाइटडान्सका पुराना लगानीकर्ताहरूले थप ३० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा ओगटेका छन् । नयाँ संयुक्त उद्यमको नेतृत्व अमेरिकी टोलीले सम्हाल्ने गरी एडम प्रेसरलाई प्रमुख कार्यकारी अधिकृत नियुक्त गरिएको छ ।

यो संरचनाले टिकटकलाई ‘विदेशी नियन्त्रणमुक्त’ बनाउने दाबी गरिए पनि बहस भने जारी छ । बाइटडान्सले आफ्नो मुख्य एल्गोरिदमको स्वामित्व कायम राख्दै अमेरिकी कम्पनीलाई लाइसेन्स दिने व्यवस्था गरेको छ । यसले कानूनले मागेको पूर्णतः अलग सञ्चालन हुन्छ कि हुँदैन भन्ने प्रश्न विदेशी मुलुकहरूमा उठिरहेको छ ।

सम्झौता नजिकिँदै गर्दा टिकटक केही समयका लागि बन्दसमेत भएको थियो, जसले लाखौं प्रयोगकर्ता र राजनीतिक परिवेशलाई उथलपुथल गराएको थियो । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पटक–पटक कार्यकारी आदेशमार्फत प्रतिबन्धको कार्यान्वयन स्थगित गर्दै सम्झौताका लागि मार्ग राखी राखेका थिए । सम्झौता घोषणा भएपछि ट्रम्पले यसलाई ‘सुन्दर निष्कर्ष’ भन्दै आफ्नो राजनीतिक उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् ।

तर यो खुसीसँगै नयाँ चिन्ता पनि उब्जिएका छन् । नयाँ लगानीकर्तामध्ये केही ट्रम्पसँग निकट सम्बन्ध भएका छन्, जसले टिकटकको सामग्री नियन्त्रणमा घरेलु राजनीतिक प्रभाव पर्न सक्ने आशंका बढाएको छ ।

चिनियाँ सरकारले यसबारे औपचारिक धारणा सार्वजनिक गरेको छैन, तर विगतमा एल्गोरिदमजस्ता प्रविधिलाई निर्यात नियन्त्रणमा राखेर सम्झौतामा अवरोध पुर्याएको इतिहास छ । यसले टिकटकलाई सामान्य सामाजिक सञ्जालभन्दा बढी अमेरिका-चीन प्रविधि युद्धको प्रमुख मोर्चा बनाएको देखाउँछ ।

अहिलेलाई टिकटकले अमेरिकामा प्रतिबन्धबाट जोगिने बाटो फेला पारेको छ । यो सम्झौताले दीर्घकालीन शान्ति ल्याउँछ कि नयाँ विवादको ढोका खोल्छ भन्ने कुरा समयले बताउनेछ । तर यो कदमले डिजिटल युगमा राष्ट्रिय सुरक्षा र वैश्विक प्रविधिको सन्तुलन कसरी मिलाउने भन्ने जटिल प्रश्नलाई फेरि एकपटक उजागर गरेको छ ।

अब टिकटकको यात्रा अमेरिकामा जारी रहनेछ, तर यसको भविष्य अझै पूर्ण रूपमा निश्चित भएको छैन ।