ट्रम्पलाई सत्ताबाट फाल्न सक्ने अमेरिकामा यस्तो छ कानून

काठमाडौँ । इरानविरुद्धको धम्कीको कारण राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई हटाउनुपर्ने माग गर्दै  अमेरिकी कंग्रेसका दर्जनौं डेमोक्र्याट सांसदहरूले रिपब्लिकनहरूलाई दबाब दिइरहेका छन्।

कंग्रेसका केही डेमोक्र्याट सांसदहरूले संविधानको २५ औं संशोधन( 25th Amendment) लागू गर्न चाहेका छन्। यो अमेरिकी संविधानको पुरानो संशोधन हो, जसले क्याबिनेटमा काम गर्न असक्षम भएमा राष्ट्रपतिलाई पदबाट हटाउने अधिकार दिन्छ।

२५ औं संशोधन के हो र यसले राष्ट्रपतिलाई कसरी सत्ताबाट फाल्न सक्छ ?

अमेरिकी संविधानको २५ औं संशोधन सन् १९६७ मा राष्ट्रपति जोन एफ. केनेडीको हत्यापछि लागू भएको थियो। यो मुख्यरूपमा राष्ट्रपतिको उत्तराधिकार र असक्षमतासँग सम्बन्धित छ। यो राजनीतिक असहमतिका लागि सजिलै राष्ट्रपति हटाउने औजार होइन (त्यसका लागि महाभियोग प्रक्रिया छ), तर दफा ४ ले राष्ट्रपति काम गर्न असक्षम भएमा शक्ति हस्तान्तरण गर्ने दुर्लभ प्रक्रिया प्रदान गर्दछ।

अमेरिकामा ट्रम्पविरुद्ध ‘नो किङ्स’ प्रदर्शन : ब्यालेटको वैधतामा नयाँ प्रश्न

२५ औं संशोधनको दफा ४ कसरी काम गर्छ ?

१. उप-राष्ट्रपति (हाल जेडी भान्स) र क्याबिनेटका बहुमत सदस्य (कार्यकारी विभागका प्रमुख अधिकारीहरू) ले कांग्रेसका नेताहरूलाई (सिनेटको प्रेसिडेन्ट प्रो टेम्पोर र हाउस स्पिकर) लेखेर राष्ट्रपति काम गर्न असक्षम रहेको लिखित घोषणा पठाउँछन्।

२. त्यसपछि उप-राष्ट्रपति तुरुन्तै कार्यकारी राष्ट्रपति (Acting President) बन्नुहुन्छ र राष्ट्रपतिको सबै शक्ति र कर्तव्य ग्रहण गर्छन्।

३. यदि राष्ट्रपति ट्रम्पले “म असक्षम छैन” भनी आफ्नो लिखित घोषणा पठाए भने उनी सामान्यतया पदमा फर्किन सक्छन्।

४. तर ४ दिनभित्र उप-राष्ट्रपति र क्याबिनेटले दोस्रो घोषणा गरेर राष्ट्रपतिको असक्षमता पुनः पुष्टि गर्न सक्छन्।

५. त्यसपछि कांग्रेसले २१ दिनभित्र (सत्र नभए ४८ घण्टाभित्र बैठक बोलाएर) निर्णय गर्नुपर्छ। दुवै सदन (हाउस र सिनेट) मा दुई तिहाई बहुमत ले राष्ट्रपति असक्षम रहेको ठहर गरेमा उप-राष्ट्रपति स्थायी रूपमा कार्यकारी राष्ट्रपति बन्न सक्छन्। यदि दुई तिहाई बहुमत पुगेन भने राष्ट्रपतिले पूर्ण शक्ति फिर्ता पाउँछन्।

यो प्रक्रियामा उप-राष्ट्रपति जेडी भान्स र ट्रम्पको क्याबिनेटको बहुमत सहमत हुनुपर्छ।

महाभियोग र दोषी ठहर गर्नुभन्दा धेरै कठिन प्रक्रिया हो र यो कहिल्यै पनि कुनै राष्ट्रपतिलाई अनिच्छुक रूपमा हटाउन प्रयोग भएको छैन। यो संशोधन सन् १९६० को दशकमा केही पटक छोटो समयका लागि (एनेस्थेसिया चाहिने चिकित्सकीय प्रक्रियाका बेला) वा उप-राष्ट्रपतिको रिक्तता पूर्ति गर्न प्रयोग भएको छ, तर कुनै राष्ट्रपतिलाई सत्ताबाट हटाउन कहिल्यै प्रयोग भएको छैन।

केही डेमोक्र्याटहरूले ट्रम्पले इरानविरुद्ध दिएको पछिल्लो धम्कीलाई प्रमाण मानिरहेका छन् जहाँ उनले “सम्पूर्ण सभ्यता आज राति नै मर्नेछ” भन्दै स्ट्रेट अफ होर्मुज फेरि खोल्न आफ्नो माग पूरा नभएको खण्डमा चेतावनी दिएका थिए। उनीहरूका अनुसार यो कदमले ट्रम्पले कमान्डर इन चिफको भूमिका निर्वाह गर्न नसकेको देखाउँछ।

तर रोड आइल्याण्डका सिनेटर शेल्डन व्हाइटहाउस (डी) ले अहिले २५ औं संशोधन लागू गर्ने बेला नभएको बताएका छन्। उनले ट्विटरमा लेखे, “ट्रम्पको पागलपनपूर्ण र्‍यान्टपछि २५ औं संशोधनको बारेमा धेरै सन्देश आइरहेको छ तर दुर्भाग्यवश, अहिले २५ औं संशोधन लागू गर्नु व्यावहारिक हुदैन, हामीले पुरानै तरिकाले जित्न प्रयास गर्नुपर्छ।”

कानुनविद्हरूका अनुसार दफा ४ शारीरिक वा मानसिक असक्षमताका लागि हो, नीतिगत असहमति वा विवादास्पद अभिव्यक्तिका लागि होइन। यसलाई प्रयोग गर्नु अकल्पनीय संवैधानिक संकट निम्त्याउने कुरा हो जसलाई ठूलो द्विपक्षीय सहयोग चाहिन्छ जुन हालको राजनीतिक वातावरणमा निकै कम सम्भावना देखिन्छ।

इरानसँगको तनाव बढिरहेको बेला २५ औं संशोधनको मागले वाशिङ्टनमा गहिरो पार्टी विभाजन देखाएको छ, तर धेरैजसो पर्यवेक्षकहरूले यसको व्यावहारिक सफलताको सम्भावना अत्यन्त कम रहेको बताएका छन्।

यो पनि-

ट्रम्प पछि हटे, इरानमाथिको आक्रमण दुई हप्ताका लागि स्थगित