निर्मल पुर्जाको विरासत !

पाकिस्तानको ब्रोड पिकमा हिमपहिरोमा परी आरोहण दलका सबै १० सदस्यको मृत्यु भयो, जसमध्ये छ जना नेपाली थिए। तीमध्ये एक निर्मल पुर्जा पनि थिए, जसलाई निम्स पनि भनिन्छ । जसले छ महिना भन्दा बढी समयमा विश्वका १४ अग्ला चुचुराहरू आरोहण गरेका थिए।

पुर्जाको मृत्युले विश्वव्यापी पर्वतारोही समुदाय र नेपालभरि स्तब्ध पारेको छ, जहाँ उनी नेपाली आरोहण गाइडहरूलाई प्रोत्साहित गर्ने एक प्रसिद्ध व्यक्तित्व हुन्।

ब्रोड पिकमा उनको १० सदस्यीय आरोहण अभियानमा ६ जना नेपाली पर्वतारोही थिए भने अन्य चार पर्वतारोही अमेरिका, चीन, ओमान, पाकिस्तानका थिए। ८ हजार ०४७ मिटर (२६ हजार ४०० फिट) अग्लो चुचुरोमा गत बिहीबार हिमपहिरोमा परेपछि उनीहरू बेपत्ता भएका थिए।

ब्रोड पिकलाई पर्वतारोहीहरूका लागि अझ चुनौतीपूर्ण हिमालहरूमध्ये एक मानिन्छ। त्यहाँ पहिलो सफल आरोहण सन् १९५७ मा भएको थियो । त्यसबेला एक अस्ट्रियाली आरोही शिखरमा पुगेका थिए। त्यसबेलादेखि, धेरैले यो हिमाल चढेका छन्, तर दर्जनौंले आफ्नो ज्यान गुमाइसकेका छन्।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले पुर्जालाई सम्झँदै भनेका छन् , ‘उनको साहस, समर्पण र योगदानको इतिहास सधैं प्रेरणादायी रहनेछ।’

फेसबुकमा भावुक श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्दै, पूर्जाका दाजु कमलले लेखे, ‘मलाई लाग्छ कि मैले मेरो सम्पूर्ण संसार गुमाएको छु। मेरो भाइ मेरो कान्छो भाइ मात्र थिएन – ऊ मेरो मुटु थियो। हाम्रो मन भाँचिएको भए पनि, हामी तिमीप्रति गर्व गर्छौं। तिम्रो विरासत सधैंभरि जीवित रहनेछ ।’

चितवन जिल्लामा स्मल हेभन स्कूल, जहाँ पुर्जाले पहिले पढेका थिए, विद्यार्थी र कर्मचारीहरूले मैनबत्ती बालेर उनको मृत्युमा शोक मनाए।

कार्यक्रममा सहभागी एक विद्यार्थी सर्वज्ञ पौडेलले भने, ‘पुर्जाको साहसले हाम्रो विद्यालयका लागि एक उत्कृष्ट उदाहरण स्थापित गरेको छ। उनले हाम्रो विद्यालयलाई मात्र गौरवान्वित बनाएका छैनन्, नेपालको गौरव पनि बढाए।’

पूर्जालाई स्कूल पढ्दादेखि नै चिन्नेहरूले अझै पनि माया गर्छन्। उनका स्कूल होस्टेल सुपरभाइजर शैलेन्द्र बरालले मिडियालाई बताएअनुसार सानो छँदा नै पूर्जा “निडर र लक्ष हासिल गर्न प्रतिवद्ध” थिए। उनी इमान्दार र आज्ञाकारी विद्यार्थी थिए ।

पुर्जाका स्कूलका साथी बहादुर पन्तले उनी बेपत्ता भएको खबर फैलिएपछि “निद्रा नलागेका रातहरूमा” पर्वतारोहीका लागि प्रार्थना गरेको बताए।

“म र मेरा साथीहरू मात्र यो घटनामा परेनन्, मलाई लाग्छ संसारभरका मानिसहरू जसले उनलाई चिन्थे … उनका लागि प्रार्थना गरे। तर यो उनको भाग्य थियो, कसैले पनि यसलाई टार्न सकेनन्, उनले भने।

सामाजिक सञ्जाल पनि पुर्जाप्रति श्रद्धाञ्जलीले भरिएको छ । धेरैले नेपाल शोकमा डुबेको र देशले एक “किंवदन्ती” र “धेरै महान पर्वतारोही” गुमाएको बताएका छन्।

सन् २०२१ को नेटफ्लिक्स वृत्तचित्रमा आफ्नो यात्राको अभिलेखीकरण भएपछि पूर्जा अन्तर्राष्ट्रिय स्टारडममा पुगे।

पुर्जाले १६ वर्ष ब्रिटिश सेनामा सेवा गरे, जसमध्ये १० वर्ष विशेष बलमा बिताए । अत्यधिक उच्च-उचाइको पर्वतारोहणमा उनको उपलब्धिहरूका लागि सन् २०१८ मा तत्कालीन महारानीबाट उनलाई एमबीई सम्मान प्रदान गरिएको थियो।

दक्षिणी इङ्गल्याण्डको ह्याम्पशायरमा आफ्नी श्रीमती र तीन वर्षीया छोरीसँग बस्दै आएका पुर्जाले आफू बेलायती सेनामा सेवा गर्दा सगरमाथा आरोहण गर्ने पहिलो गोर्खा भएको बताएका थिए।

यद्यपि उनी जति प्रसिद्ध हुँदै गए, उनको आचरणको बारेमा चिन्ताजनक आरोपहरू देखा पर्न थाले। सन् २०२४ मा, न्यूयोर्क टाइम्सको एक लेखमा दुई महिलाले पूर्जा विरुद्ध लगाएका यौन आरोपहरूको विवरण दिइएको थियो। एकजनाले सन् २०२३ मा होटलको कोठामा पूर्जाले यौन दुर्व्यवहार गरेको आरोप लगाएकी थिइन् भने अर्कीले सन् २०२२ मा K2 को अभियानमा डोऱ्याउने क्रममा पूर्जाले उनलाई समातेर अनुचित प्रस्ताव गरेको बताएकी थिइन्। उनले आफ्नो वकील मार्फत यी दाबीहरूलाई अस्वीकार गरेका थिए।

ब्रोड पिकको विपत्तिग्रस्त आरोहणमा पुर्जा एक मात्र प्रसिद्ध पर्वतारोही थिएनन्। त्यहाँ १० सदस्यीय टोलीमा नेपालको आरोही समुदायका ठूला नामहरू पनि थिए।

पुरबहादुर गुरुङ – जसलाई युक्त पनि भनिन्छ – उनले १० पटक सगरमाथा आरोहण गरेका थिए। सन् २०२४ मा उनी विश्वको सबैभन्दा अग्लो चुचुरोमा एक शताब्दी पुरानो जुत्ता पत्ता लगाउने टोलीको हिस्सा थिए, जुन जुत्ता ब्रिटिश पर्वतारोही एन्ड्रयू इरविनको हो भन्ने विश्वास गरिन्छ । एन्ड्रयू इरविन सन् १९२४ मा जर्ज म्यालोरीसँगै सगरमाथामा बेपत्ता भएका थिए।

‘सगरमाथाको चुचुरोमा तपाईंसँग उभिएको सम्झना म सधैंभरि सम्झिरहनेछु,’ साथी पर्वतारोही तथा गाइड उत्तम लाप्राकीले सामाजिक सञ्जालमा युक्तलाई श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्दै लेखेका छन्, ‘हिमालयले आफ्नो एक उत्कृष्ट छोरा गुमाएको छ, तर तपाईंको साहस, दया र विरासतले आरोहीहरूको पुस्तालाई प्रेरणा दिइरहनेछ।’

टोलीका अर्का सदस्य, किली पेम्बा शेर्पा, २०२१ को ऐतिहासिक अभियानका हिस्सा थिए, जसले जाडोमा विश्वको दोस्रो अग्लो चुचुरो, K2 को आरोहण गरेका थियो। त्यो अभियानमा पुर्जासहित सबै नेपाली पर्वतारोहीहरू थिए।

किली पेम्बाबारे गाइडका रूपमा काम गर्ने अभियान कम्पनी इम्याजिन नेपालले इन्स्टाग्राममा लेखेका छन् “सुरुदेखि नै, हामीले सँगै आरोहण सुरु गरेका दिनहरूदेखि नै हामीसँगै थिए। उनी हरेक हिसाबले नम्र थिए र आरोहीहरूलाई आवश्यक पर्दा मद्दत गर्न कहिल्यै थाक्दैनथे। उनी हाम्रो टोलीको जग थिए र हामीले मनाएका हरेक शिखर आरोहणको एक हिस्सा थिए।

स्रोत : बीबीसी