इजरायली प्रधानमन्त्री नेतान्याहूका लागि कसरी दुःस्वप्न बन्यो अमेरिका-इरान सम्झौता ?

बीबीसी ।  इरानसँग अमेरिकाको युद्धविराम सम्झौता इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूका लागि राजनीतिक दुःस्वप्न बनेको छ।

यो सम्झौताले नेतान्याहूको राजनीतिक करियरका तीन बलिया आधारहरू तोडिदिएको छ र देशको सुरक्षालाई लिएर उनलाई एउटा नयाँ दुविधामा फसाइदिएको छ।

जुन व्यक्तिले स्वयंलाई अमेरिकाको एक राजनीतिक निकटस्थ एवं अमेरिकी राजनेतामाथि वास्तविक प्रभाव राख्‍नेवाला व्यक्ति बताएका थिए, उसलाई अमेरिकाले व्यापकरूपमा किनारा लगायो र सार्वजनिकरूपमा अपमानित पनि गर्‍यो।
जुन व्यक्तिले इरान मुद्दालाई इजरायलको सुरक्षाका लागि अहम बनाइदिएका थिए, उनले इरानसँगको युद्धलाई कसरी अन्त्य गर्न सक्छन्, जसमा इरान मजबुद स्थितिमा देखिइरहेको छ ?

केही महिनापछि इजरायलमा आम चुनाव हुँदैछ। अमेरिका र इरानको माग छ कि इजरायलले लेबनानमा हिजबुल्लाहमाथि आक्रमण बन्द गरोस्। यस्तो मागले इजरायललाई ‘मिस्टर सेक्युरिटी’ का रूपमा नेतान्याहूको लामो पुरानो, दागयुक्त राजनीतिक छविलाई कसरी बचाउन सक्छ?

नेतान्याहूमाथि बढ्दो दबाब

नेतान्याहूका सामु अब दुईवटा बाटाहरु बचेका छन्, जुन उनका लागि धेरै सुखद छैनन्।

सोमबार, इजरायली संसद कनेसेटमा विपक्षी नेता यायर ल्यापिडले नेतान्याहूका सामु बचेका विकल्पहरूको वर्णन यसरी गरे, ‘या त हाम्रो सबैभन्दा ठूलो साथी (अमेरिका) सँग सीधा एवं हामीलाई नोक्सान पुर्‍याउनेखालको टक्कर गर, या त इजरायली हितहरुसँग सम्झौता गर ।’

यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले नेतान्याहूलाई हप्काउँदै भनेका थिए कि विगतमा बेरुतमा आक्रमणको आदेश दिँदा उनले कुनै समझदारी देखाएनन् ।

नेतान्याहूका राजनीतिक दुश्मनहरु र मिडिया टिप्पणीकारहरूले यसमा विशेष ध्यान दिएका छन्, जो पहिलेदेखि नै अक्टोबरमा हुने चुनावप्रति केन्द्रित छन्।

नेतान्याहूको आफ्नै लिकुड पार्टीका सदस्यहरू र उनको गठबन्धन सरकारमा रहेका कट्टर दक्षिणपन्थी क्याबिनेट मन्त्रीहरूका बयानहरूबाट पनि थाहा हुन्छ कि उनी कति दबाबमा छन् ।

यो दबाब सबैभन्दा बढी इरानको त्यो मागलाई लिएर भइरहेको छ कि युद्धविराम सम्झौतामा ‘लेबनानसमेत सबै मोर्चामा सैन्य अपरेशन’ बन्द गर्ने कुरा समावेश छ।

इजरायलका कट्टर दक्षिणपन्थी नेता नेशनल सेक्युरिटी मन्त्री इटामार बेन-ग्भिरले सोमबार सामाजिक सञ्जालमा लेखे, ‘हामी ट्रम्पको सम्झौतामा बाँधिएका छैनौं। हामी त्यस्तो सम्झौताको साझेदार होइनौं, जसले हाम्रो सुरक्षा सुनिश्चित गर्दैन।’

कट्टरपन्थीको निशानामा नेतान्याहू

‘इजरायलले आफ्नो रक्षा गरिरहनेछ’, लिकुड पार्टीका सांसद एरियल कल्नरले भने।

यद्यपि, उनले यो स्पष्ट पारेनन् कि यसको मतलब इजरायलले आफ्नो आक्रमण जारी राख्ने छ।

उनले भने, ‘हामी जे आवश्यक छ, त्यो गर्नेछौं। र, हामी आशा गर्छौं कि हाम्रा साथीहरूले हामीलाई बुझ्नेछन्। कहिलेकाहीँ सहयोगीहरूका बीचमा मतभेद हुन्छ, र जब एउटा सहयोगी खतरामा हुन्छ, अर्को सहयोगीले त्यसलाई बुझ्नुपर्छ।’

मोसादकी पूर्वअधिकारी एवं इरान मामिलाकी विज्ञ सीमा शाइनले भनिन्,’ भनेर बुझ्न गाह्रो छ कि किन अमेरिकीहरूले यसलाई (इरानसँगको सम्झौतालाई) माने ।’

‘लेबनानमा के हुन्छ, यसको तय गर्ने छुट इरानलाई दिएर, इरानलाई हिज्बुल्लाहमाथि समर्थन जारी राख्न अनि हिज्बुल्लाह लेबनानी राजनीतिमा एक महत्वपूर्ण शक्ति बनेको सुनिश्चित गर्न अमेरिकाले अनुमति दिइरहेको छ’, उनले भनिन्, ‘इजरायल यसबाट खुसी छैन, न सुरक्षा अधिकारीहरू न त राजनेताहरु ।’

केही समयअघि बेन्जामिन नेतान्याहूले सामाजिक सञ्जाल X मा एउटा भिडियो पोष्ट गर्दै भनेका थिए, ‘सम्झौता भए पनि नभए पनि, जबसम्म म इजरायलको प्रधानमन्त्री रहन्छु, इरानसँग आणविक हतियार हुनेछैन।’

दशकौंदेखि, नेतान्याहूले मतदाताहरूसमक्ष सुरक्षाको मुद्दा मुख्यरुपले राख्दै आएका छन् । अब यो कुरा जनतासम्म पुर्‍याउन मुस्किल हुँदै गइरहेको छ।

७ अक्टोबर २०२३ मा हमासले गरेको भयानक आक्रमणको प्रतिक्रियामा, उनले इजरायलको सुरक्षा नीतिलाई थप आक्रामक अडानमा सारेका थिए, खतराहरूलाई रोक्नुको सट्टा पहिले नै हटाउन खोजिरहेका थिए।

त्यो संकटको उनको समाधान इजरायलले सामना गरिरहेका खतराहरूलाई हटाएर मध्य पूर्वलाई रूपान्तरण गर्नु थियो।

तर इजरायली सेनाले गाजाको ठूलो भागलाई ध्वस्त पारेको र ७३,००० भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु भएको भए पनि, हमासद्वारा सञ्चालित स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार हमासले अझै पनि आधा भूभाग नियन्त्रणमा राखेको छ र त्यहाँ आफ्नो शक्ति पुन: स्थापित गरिरहेको छ। यसैबीच, इजरायल र हमासबीच युद्धविराम सम्झौता भएको आठ महिना बितिसक्दा पनि अमेरिकाको मध्यस्थतामा रहेको शान्ति योजना र गाजाको लागि अमेरिकाले नियुक्त गरेको प्रशासन अझै पनि अन्योलमा छ।

इरानको नयाँ नेतृत्व बढी आक्रामक छ

सुरक्षालाई लिएर नेतान्याहूको नयाँ दृष्टिकोणअनुसार इजरायली सेनाले गाजा, लेबनान र सिरियाको ठूलो क्षेत्रमा कब्जा जमाएको छ।

धेरै इजरायलीहरूलाई यो मन परेको छ र चुनावअघि यो समाप्त हुने सम्भावना पनि कम छ, तर यसले इजरायलको सैन्य स्रोत साधन र रिजर्भ सैनिकहरुमाथि ठूलो दबाब दिइरहेको छ।

यसबाट बाहिर निस्कने कुनै स्पष्ट कूटनीतिक बाटो देखिइरहेको छैन।

हिजबुल्लाह र इरानी सरकारसँग बारम्बार भएका टकरावहरूबाट इजरायलका मुख्य दुश्मन समाप्त भएका छैनन्, बरु इरानमा अब बढ्ता कट्टरपन्थी नेताहरूको दबदबा भएको छ ।

इरानी यी नेताहरूलाई अमेरिका-इजरायलको शक्तिबाट कम डर छ र हर्मुज जलडमरूको सहारामा उनीहरूसँग बढी लाभ हासिल भएको छ।

इजरायलको राष्ट्रिय सुरक्षा अध्ययन संस्थान (INSS) मा इरान मामिलाका वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता ड्यानी सिट्रिनोभिचको भनाइ छ, ‘इजरायलको असफलताका कारण इरानप्रतिको उसको रणनीतिलाई नयाँ सिराबाट आकलन जरुरी छ। यसका अतिरिक्त धेरै व्यावहारिक र संयमित प्राथमिकताहरू तय गरिनुपर्छ ।’

उनले दैनिक पत्रिका इजरायल हायोमका लागि लेखेको लेखमा भनेका छन्, ‘यदि अमेरिकाले इजरायलको कुनै पनि सैन्य कारबाहीलाई सम्झौता कमजोर पार्ने प्रयासको रूपमा हेर्छ भने, अमेरिकाबाट कडा प्रतिक्रिया आउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।

उनले लेखेका छन्, ‘ओबामा प्रशासनको समयमा, बेन्जामिन नेतान्याहूले कांग्रेस र अमेरिकी जनताको समर्थन जुटाएर ह्वाइट हाउसलाई बाइपास गर्ने प्रयास गर्न सक्थे, तर यसको विपरीत, आज त्यस्ता विकल्पहरू लगभग अस्तित्वमा छैनन्।’

इजरायली मतदातासमक्ष नेतान्याहूको तर्क लामो समयदेखि यो रहेको छ कि उनको नीति र राजनीतिक कौशलले क्षेत्रीय खतराहरू विरुद्ध उत्तम सुरक्षा प्रदान गर्दछ। तर, यो घटनाक्रम (अमेरिका-इरान सम्झौता) ले उनको यो वाचालाई पछाडि धकेलिदिएको छ।

इरानको सत्ता परिवर्तनले उनको राजनीतिक छवि र चुनावी भाष्य बचाउन सक्थ्यो। यस बाहेक सुरक्षालाई लिएर उनको नयाँ दृष्टिकोणले उनलाई टकराव वा आत्मसमर्पणमध्ये कुनै एउटालाई रोज्ने विकल्प रोज्ने स्थितमा उभ्याइदिएको छ । र, यो टकराव कुनै दुश्मनसँग होइन, एक सहयोगीसँग ।

स्रोत : बीबीसीका मध्यपूर्व संवाददाता लुसी विलियमसनको रिपोर्टमा आधारित

यो पनि-

इरान-अमेरिका युद्धविराम सम्झौतामा के छ ? ८ प्रश्नको उत्तर