सोसल मिडिया चलाउँदै हुनुहुन्छ ? साइबर सुरक्षाका लागि  यी टिप्स तपाईंलाई काम लाग्न सक्छन्

काठमाडौं । आजको डिजिटल युगमा इन्टरनेट र सोसल मिडियाको प्रयोग बढेसँगै साइबर अपराधहरू (जस्तै फेक आईडीबाट ठगी, फिसिङ, ह्याकिङ) पनि बढेका छन्। नेपालमा पनि यस्ता घटना धेरै छन्।

आफू र आफ्नो डेटा सुरक्षित राख्न यी टिप्सहरू अपनाउनुहोस् :

१. बलियो पासवर्ड प्रयोग गर्नुहोस् :  कम्तीमा १२ अक्षरको पासवर्ड बनाउनुहोस्, जसमा ठूला-साना अक्षर, संख्या र विशेष चिन्हहरू (जस्तै @, #, $) मिसाउनुहोस्। हरेक एकाउन्टका लागि फरक पासवर्ड राख्नुहोस्। पासवर्ड म्यानेजर एप प्रयोग गर्न सकिन्छ।

२. टु-फ्याक्टर अथेन्टिकेसन (2FA) अन गर्नुहोस्  : फेसबुक, इमेल, बैंक एकाउन्ट आदिमा 2FA  अन गर्नुहोस्। पासवर्ड बाहेक OTP वा एपबाट अतिरिक्त प्रमाणीकरण चाहिन्छ, जसले ह्याकिङ रोक्छ।

३. शंकास्पद लिङ्क र म्यासेजमा क्लिक नगर्नुहोस् : अपरिचित सन्देशमा आएका लिङ्कहरु नखोल्नुहोस्। फिसिङ हमलामा यस्ता लिङ्कबाट पासवर्ड चोरी हुन्छ।

‘तपाईंले लटरी जित्नुभयो’ वा ‘पैसा पठाइदिनुहोस्’ जस्ता म्यासेजमा विश्वास नगर्नुहोस्।

डिजिटल चरित्र हत्या र फेक आइडीको बिगबिगी, कानुनले के भन्छ ?

४. सफ्टवेयर र एपहरू अपडेट राख्नुहोस् : आफ्नो फोन, कम्प्युटरको अपरेटिङ सिस्टम, एन्टी भाइरस र एपहरू नियमित अपडेट गर्नुहोस् । पुराना संस्करणमा सुरक्षा कमजोरी हुन्छ।

५. एन्टिभाइरस र फायरवाल प्रयोग गर्नुहोस् : विश्वसनीय एन्टिभाइरस सफ्टवेयर इन्स्टल गर्नुहोस् र नियमित स्क्यान गर्नुहोस्।

६.सोसल मिडियामा गोपनीयता सेटिङ मिलाउनुहोस् : प्रोफाइल प्राइभेट राख्नुहोस्, अनजान फ्रेन्ड रिक्वेस्ट स्वीकार नगर्नुहोस्। व्यक्तिगत जानकारी (फोन नम्बर, ठेगाना) सार्वजनिक नगर्नुहोस्।

७.पब्लिक Wi-Fi मा सावधान हुनुहोस् : पब्लिक Wi-Fi मा बैंकिङ वा महत्वपूर्ण काम नगर्नुहोस्। VPN प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ।

८.बालवालिकालाई अनलाइन सुरक्षाबारे सिकाउनुहोस् : साइबर बुलिङ, अनलाइन जोखिमबारे कुरा गर्नुहोस् र प्यारेन्टल कन्ट्रोल प्रयोग गर्नुहोस्।

९. साइबर ब्यूरोलाई जानकारी दिनुहोस् : यदि तपाईं साइबर अपराधको शिकार हुनुभयो भने तुरुन्त नेपाल प्रहरीको साइबर ब्यूरो (cyberbureau.nepalpolice.gov.np) मा रिपोर्ट गर्नुहोस्। स्क्रिनसट र प्रमाणहरु बचाएर राख्नुहोस्।