इरानमाथि आक्रमण रोक्दै ट्रम्पले किन बदले रणनीति ?

काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि हमला गर्न तयार गरिएको नयाँ सैन्य कारबाही तत्कालका लागि रोकेर दुई देशबीच कूटनीतिक वार्ता अघि बढाउने घोषणा गरेका छन् । यससँगै लामो समयदेखि चर्किँदै आएको अमेरिका-इरान तनाव तत्काल सैन्य टकरावतर्फ जानबाट रोकिएको छ भने आगामी वार्ताबाट सम्भावित सम्झौताको बाटो खुल्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

ट्रम्पले एयर फोर्स वनमा सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै अमेरिका र इरानबीच सोमबार दिउँसोदेखि वार्ता सुरु हुने जानकारी दिएका हुन् । उनका अनुसार इरानसँग सम्झौताको सम्भावना देखिएकाले सैन्य विकल्पभन्दा वार्तामार्फत समाधान खोज्न आफू तयार भएका हुन् । स्ट्रेट अफ होर्मुजमा जहाज आवागमन सहज बनाउने र इरानको आणविक कार्यक्रमलाई नियन्त्रण गर्ने विषयमा पनि सहमति जुट्न सक्ने उनको विश्वास छ ।

ट्रम्पका अनुसार साउदी अरेबिया, संयुक्त अरब इमिरेट्स र कतारलगायत क्षेत्रका केही मुलुकले तत्काल आक्रमण नगरी कूटनीतिक समाधान खोज्न आग्रह गरेका थिए । त्यसपछि इरानी पूर्वाधारलाई लक्षित गर्दै शुक्रबारका लागि तयारी गरिएको भनिएको ठूलो सैन्य कारबाही रोकिएको उनले बताएका छन् ।

यता, इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले अमेरिकाले गत जुनमा भएको समझदारीप्रति आफ्नो प्रतिबद्धता कायम राख्नुपर्ने बताएका छन् । जुन १७ मा अमेरिका र इरानबीच भएको समझदारीमा युद्धविरामलाई थप ६० दिन निरन्तरता दिने, स्ट्रेट अफ होर्मुजमा समुद्री यातायात पुनः सञ्चालन गर्ने, इरानको आणविक कार्यक्रमबारे थप छलफल गर्ने र अमेरिकी प्रतिबन्धमा केही खुकुलोपन ल्याउने विषय समेटिएका थिए। यद्यपि, उक्त समझदारीलाई स्थायी शान्ति सम्झौताका रूपमा लिइएको थिएन ।

अब सुरु हुने वार्तामा स्ट्रेट अफ होर्मुजको सञ्चालन, इरानको आणविक गतिविधि र अमेरिकी प्रतिबन्धजस्ता विषय मुख्य विवादका रूपमा रहने देखिएको छ । अमेरिका इरानको आणविक क्षमता सीमित गर्न र महत्वपूर्ण समुद्री मार्गलाई सुरक्षित रूपमा सञ्चालनमा ल्याउन चाहन्छ भने तेहरानले यसअघि भएका समझदारी कार्यान्वयनसँगै आर्थिक राहत र आफ्नो सुरक्षा हितको सुनिश्चिततालाई प्राथमिकतामा राखेको छ ।

यसैबीच, इजरायलले इरानको आणविक तथा क्षेप्यास्त्र कार्यक्रमप्रतिको आफ्नो नीतिमा तत्काल परिवर्तन नहुने संकेत गरेको छ। यसले अमेरिका-इरानबीच वार्ता सुरु भए पनि पश्चिम एसियामा सैन्य तनाव पूर्ण रूपमा अन्त्य हुने अवस्था अझै नबनेको देखाउँछ ।

अबको कूटनीतिक प्रयासले अमेरिका र इरानबीच विद्यमान मतभेद कति हदसम्म घटाउन सक्छ भन्नेमा क्षेत्रीय स्थिरता निर्भर हुनेछ । वार्ताबाट सहमति बनेमा सम्भावित सैन्य टकराव टर्नुका साथै स्ट्रेट अफ होर्मुजमार्फत हुने विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा पनि सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ । तर वार्ता निष्कर्षविहीन भएमा ट्रम्प प्रशासनले पुनः सैन्य विकल्प अघि सार्न सक्ने जोखिम भने कायमै रहनेछ ।